23 Φεβρουαρίου 1948: Η μάχη του Αιγίου…

Του Φάνη Ζουρόπουλου
Δημοσιογράφου, Προέδρου της Ε.Ι.Ε.Τ.

Πρόκειται για ένα ιστορικό γεγονός για το οποίο μέχρι σήμερα δεν υπήρχε επίσημη βιβλιογραφία εκτός από τα δημοσιεύματα των τότε εφημερίδων πανελλαδικής κυκλοφορίας και ορισμένες αφηγήσεις πρωταγωνιστών που είχαν δημοσιευτεί αποσπασματικά στο «Βήμα της Αιγιάλειας» στα πλαίσια της μεγάλης του έρευνας για τα δραματικά γεγονότα της περιόδου 1940-44 στην Αιγιάλεια κατ τα Καλάβρυτα.
Ακόμα και ο Αρίστος Σταυρόπουλος, ο άνθρωπος που διέσωσε το ιστορικό παρελθόν του Αιγίου σταμάτησε την έρευνά του στα τέλη της δεκαετίας του ΄30, χωρίς να ακουμπήσει την περίοδο 1940-50 σεβόμενος το γεγονός ότι οι μνήμες ήταν ακόμα νωπές και η ιστορική έρευνα δεν θα μπορούσε να αποτυπώσει με ανεξάρτητη ματιά τα γεγονότα της ταραγμένης και αιματοβαμμένης δεκαετίας.
Ο Π. Παναγόπουλος ανατρέχοντας στα επίσημα στοιχεία, το πόρισμα της Α.Σ.Δ. Πελοποννήσου, αφηγήσεις επιζώντων, πρωταγωνιστών και συγγενών τους, αλλά και στα δημοσιεύματα των εφημερίδων (που παρ΄ όλο που είναι εμφανώς μεροληπτικά υπέρ της μιας πλευράς έχουν στοιχεία που βοηθούν στην διασταύρωση) μας παρουσίασε σε 60 σελίδες λεπτό προς λεπτό το χρονικό της άγριας νύχτας του Φλεβάρη του 1948.
Παραθέτει αριθμητικά τις δυνάμεις ασφαλείας , Στρατού και Χωροφυλακής τον εξοπλισμό τους και τα οχυρωματικά έργα, και τις δυνάμεις του Δημοκρατικού στρατού που επιχείρησαν την επίθεση, περιγράφοντας όλο το χρονικό από την αρχή μέχρι το τέλος. Συγχρόνως δίνει μια γρήγορη περιγραφή της τοπικής κοινωνίας εκείνη την νύχτα αλλά και τις επόμενες ημέρες, που μέσα στη δίνη του Εμφυλίου ζούσε την δική της ζωή (π.χ. οι ταβέρνες το βράδυ της επίθεσης ήταν γεμάτες, το σινέ «Ανάπλαση» έπαιζε Αμερικάνικο έργο κ.α.)…
Αρχηγοί από τους αντάρτες του Δ.Σ. οι Ζαχαρίας, Νικήτας, Κατσικόπουλος (Βελιάς), Μπασακίδης και Πανουργιάς (Π. Ανεστόπουλος που είχε και το μοναδικό διάγραμμα της πόλης σαν πολιτικό στέλεχος που ήταν). Σκοπός της επίθεσης η αρπαγή εφοδίων και η επίδειξη δύναμης.
Δεν ήταν καν στις προθέσεις του Δ.Σ. να καταλάβει και να κρατήσει την πόλη, πράγμα αδύνατο άλλωστε, απλά ήθελαν ένα κτύπημα με το οποίο θα ξεκαθάριζαν και κάποιους προσωπικούς λογαριασμούς (Σουφλής, Ροδόπουλος κ.α.) θα άρπαζαν ότι μπορούσαν, από τα λεφτά της Εθνικής Τράπεζας μέχρι τυπογραφικά στοιχεία από την «Εστία» και τσιγάρα από του Στασινόπουλου και θα εξαφανίζονταν πριν ξημερώσει στα ορεινά της Αιγιάλειας.
Αυτό και έγινε με εκατέρωθεν απώλειες και καταιγισμό πυρών, εν ψυχρώ εκτελέσεις, όπως π.χ. του Πατηράκη που τον βρήκαν σε ταβέρνα, του Ν. Τζωρτζά και της γυναίκας του στην οδό Αιγιαλέως από τους αντάρτες και του Λαμπέτη (Νικολακόπουλος) απ΄ έξω από την ΑΤΕ στην οδό Κλ. Οικονόμου, από ιδιώτη οπλισμένο διλοχίτη κρυμμένο μέσα στο σπίτι του. Δεν έλειψαν και οι κωμικοτραγικές καταστάσεις όπως η απόπειρα να μπουν στην ΕΤΕ (στο ισόγειο του «Γατείου», εκεί που είναι σήμερα τα ΕΛΤΑ), αλλά αφού η πόρτα δεν έσπαγε, ρωτούσαν τους γείτονες που μένει ο διευθυντής για να τους δώσει τα κλειδιά….
Τελικά δεν βρήκαν άκρη και εγκατέλειψαν την προσπάθεια… Εκείνο που δεν αγγίζει καθόλου ο Π. Παναγόπουλος είναι το βάθος και τα αίτια αυτού του αδελφοκτόνου σπαραγμού. Το πώς φθάσαμε δηλαδή σ΄ αυτήν την κατάσταση, Έλληνες να σηκώσουν τα όπλα εναντίον Ελλήνων, από το ίδιο χωριό, την ίδια πόλη…
Δεν θα μπορούσε άλλωστε να μπει σε μια τέτοια λογική γιατί θα χρειάζονταν χιλιάδες σελίδες για να βγει το συμπέρασμα που 62 χρόνια μετά έχει παραδεχτεί το σύνολο των Ελλήνων και ξένων ιστορικών και μη: Ότι ο Εμφύλιος πόλεμος (και ο Δεκέμβρης του ΄44 που προηγήθηκε) ήταν ένας μεγάλος πολιτικός τυχοδιωκτισμός της ηγεσίας του ΚΚΕ και προσωπικά του Νίκου Ζαχαριάδη που αιματοκύλισε και κατέστρεψε την χώρα και οδήγησε το ρωμαλέο και νεανικό κίνημα της Αριστεράς, στην σφαγή και στην ταπείνωση της ήττας.
(Ο καπετάνιος του ΕΛΑΣ Σταύρος Αβδούλος στο τελευταίο του βιβλίο καταλήγει στο ίδιο συμπέρασμα μέσα από εξονυχιστική έρευνα και συγκλονιστικά ντοκουμέντα που παραθέτει). Ο Εμφύλιος δεν ήταν ένας πόλεμος μεταξύ της Δεξιάς και της Αριστεράς που νίκησε η Δεξιά, όπως έχει περάσει στην συνείδηση του κόσμου και ιδίως των νέων. Ήταν ένας πόλεμος μεταξύ ενός νόμιμου κράτους στο οποίο η Δεξιά ήταν κύρια δύναμη (με όλες τις αδυναμίες της) σε συμμαχία και με άλλες δυνάμεις και στην ανταρσία του Ζαχαριάδη και του ΚΚΕ που στην ουσία ήταν ανταρσία στην νομιμότητα. Από τις εκλογές του 1946, από τις οποίες απείχε το ΚΚΕ, θα έβγαινε πανίσχυρο, θα ήταν σίγουρα αξιωματική αντιπολίτευση με 100 βουλευτές. Ποιος θα τολμούσε να ασκήσει δίωξη εναντίον ενός δημοκρατικά εκλεγμένου κόμματος; …Ο Π.Π. δεν αναφέρεται επίσης και σε άλλες επιθέσεις των ανταρτών του Δ.Σ. που ακολούθησαν στην περιοχή του Αιγίου, όπως στις 9/6/48 κτυπήθηκαν (για τρίτη φορά) τα εξωτερικά φυλάκια του Αιγίου, ενώ επιθέσεις μικρής ισχύος δέχθηκε το Αίγιο και στις 4/8, 4/9 και 3/11 του 1948. Στις 9/11 αντάρτες έριξαν αντιαρματικές γροθιές στην αμαξοστοιχία Αθηνών-Πατρών και δυο ημέρες αργότερα έβαλαν φωτιά στους σιδηροδρομικούς σταθμούς Ροδοδάφνης και Σελιανιτίκων. 
Το βιβλίο του Π.Π. μοιράστηκε δωρεάν σε πάνω από 1.000 αντίτυπα, σχεδόν έχει εξαντληθεί, και ήδη πήρε την θέση του στο τοπικό αρχείο θυμίζοντάς μας μια από τις πιο μελανές σελίδες της νεώτερης ιστορίας μας που το Αίγιο έπαιξε για μια φορά ακόμα πρωταγωνιστικό ρόλο.
(Χορηγοί της επιμελημένης έκδοσης η Ιστορική και Λαογραφική Εταιρεία Αιγίου και η εφημερίδα το «Βήμα της Αιγιάλειας»).