Η Ευρωπαϊκή αυτοκρατορία του τρόμου…

Του Φάνη Ζουρόπουλου
Δημοσιογράφου, Προέδρου της Ε.Ι.Ε.Τ.

Στην κατάλληλη στιγμή, τώρα που βράζει ο τόπος από την κόντρα Ελλάδος – Γερμανίας, με την οικονομική κρίση κ.λ.π. ήλθε στα χέρια μου το βιβλίο του Μάρκ Μαζάουερ «Η αυτοκρατορία του Χίτλερ. Ναζιστική εξουσία στην κατοχική Ευρώπη» (Μετάφραση Κ. Κουρεμένος, εκδόσεις «Αλεξάνδρεια» σελ. 726).

 Ο γνωστός ιστορικός με εκπληκτική φραστική οικονομία, με απόλυτη ακρίβεια στην παράθεση στοιχείων και απαράμιλλο αφηγηματικό τέμπο μας προσφέρει την πλήρη εικόνα της ναζιστικής αυτοκρατορίας που κατέστρεψε την Ευρώπη και σημάδεψε βαθειά την πορεία του μεταπολεμικού κόσμου. Το κυριότερο πλήγμα που έδωσε ο ναζισμός στην Ευρώπη προτού ενοποιηθεί, ήταν ότι την κατέστησε περιφερειακή δύναμη για ένα απλό αλλά ανατριχιαστικό λόγο: Το μόνο ενιαίο ευρωπαϊκό πρότυπο που προεβλήθη με συνέπεια από τον καιρό ακόμη του Καρλομάγνου ήταν η ναζιστική Ευρώπη των κυρίαρχων και των δούλων, η Ευρώπη υπό την ηγεσία των Αρίων που θα την έθεταν υπό τον έλεγχο τους με στρατιωτικά μέσα.
Όταν η ναζιστική αυτοκρατορία κατέρρευσε, η Ευρώπη λειτούργησε στις παρυφές των δύο υπερδυνάμεων (Αμερικής και Σοβιετικής Ένωσης) ως το κατ΄ εξοχήν πεδίο του Ψυχρού Πολέμου. Όπως πολύ σωστά παρατηρεί ο Μαζάουερ, «ο ναζισμός ήθελε να διαρρήξει τις σχέσεις του όχι μόνο με τον κοινοβουλευτικό φιλελευθερισμό αλλά, πολύ πιο βαθιά, με ό,τι γινόταν έως τότε κοινά αποδεκτό ως οι αντιλήψεις περί ανθρώπου». Άνθρωποι εδικαιούντο να αποκαλούνται μόνον οι Αριοι. Όλοι οι υπόλοιποι, αρχής γενομένης από τους εβραίους και τους Σλάβους, ήταν ή υπάνθρωποι ή «ανθρώπινα ζώα», όπως αποκαλούσε ο Χίμλερ του πολωνούς αιχμαλώτους πολέμου. Αυτό το φριχτό ιδεολόγημα που το πήρε τοις μετρητοίς η συντριπτική πλειονότητα ενός ολόκληρου λαού πότισε βαθιά τον ψυχισμό όχι μόνο της εποχής, αλλά και του μεταπολεμικού κόσμου. Ο Μαζάουερ σωστά ξεκινά θυμίζοντάς μας ότι οι ναζιστές ήρθαν στην εξουσία προβάλλοντας μια ιδεολογία η οποία δεν προέκυψε αιφνιδιαστικά αλλά συνόψισε και εφάρμοσε στην πράξη μια ιδέα του 19ου αιώνα: Της Μεγάλης Γερμανίας.
Στη συνείδηση πολλών στελεχών των ναζιστών – και πρωτίστως του ίδιου του Χίτλερ – η ναζιστική αυτοκρατορία ήταν μια νέα Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία σε πολύ μεγαλύτερο ανάπτυγμα. Πόσο μεγάλη έπρεπε να είναι αυτή η Μεγάλη Γερμανία; Τόση ώστε να χτίσει μιαν Αψίδα του Θριάμβου πενήντα φορές μεγαλύτερη από εκείνη του Ναπολέοντα, μια γέφυρα επάνω από τον Ελβα μεγαλύτερη από την αντίστοιχη Golden Gate στον Άγιο Φραγκίσκο των ΗΠΑ και αυτοκινητοδρόμους που θα ξεκινούσαν από τις πρωτεύουσες των βαλτικών κρατών και θα κατέληγαν στα Ουράλια, πίσω από τα οποία θα είχαν απωθηθεί τα σλαβικά «μιάσματα».
Γι΄ αυτό και οι στρατιωτικές νίκες ήταν το μόνο μέσον για να διασφαλιστούν οι αναγκαίοι πόροι που απαιτούσε η εκτέλεση αυτών των έργων. Από το βιβλίο του Μαζάουερ προκύπτει επίσης το συμπέρασμα ότι η εισβολή στη Σοβιετική Ένωση δεν ήταν μια αναγκαστική κίνηση εκ μέρους του  Χίτλερ.
Ο ίδιος ο Αδόλφος αναφωνούσε «ν΄ ανοίξουμε τις φλέβες μας προς την Ανατολή», ενώ στο έργο του «Ο Αγών» μου μιλούσε πολλά χρόνια προτού κατακτήσει το ύπατο αξίωμα για τη σημασία λ.χ. που είχαν οι σιτοβολώνες της Ουκρανίας στον επισιτισμό του γερμανικού στρατού και των πολιτών. Τον Χίτλερ δεν τον ενδιέφεραν τόσο οι αγορές, δεν τον απασχολούσε η ιδέα των γερμανών καπιταλιστών του 19ου αιώνα για μια ενιαία ευρωπαϊκή αγορά όπου η Γερμανία θα είχε ηγετικό ρόλο, αλλά τα αποθέματα πρώτων υλών.
Η θεωρία της επέκτασης, του λεγόμενου ζωτικού χώρου, δεν ήταν δική του αλλά του πατριάρχη του κοινωνικού δαρβινισμού Λούντβιχ Γκούμπλοβιτς, ο οποίος υποστήριζε ότι ένα κράτος που στερείται των υλικών αγαθών να θρέψει τους κατοίκους του έχει κάθε δικαίωμα να τα αρπάξει από τους άλλους, έστω και αν χρειαστεί από τα εδάφη που θα προσαρτήσει να εκτοπίσει τους τοπικούς πληθυσμούς.
Η εθνοκάθαρση λοιπόν δεν ήταν ιδέα της χιτλερικής εποχής. Οι ναζιστές εν τούτοις την εφάρμοσαν με «επιστημονικό» τρόπο – και σε τεράστια κλίμακα. Η βασική ιδέα της Μεγάλης Γερμανίας, σύμφωνα με τον Χίτλερ, προϋπέθετε τη διεξαγωγή ενός νικηφόρου φυλετικού πολέμου. Διοικητικά βεβαίως το τεράστιο κράτος που είχε δημιουργηθεί δεν ήταν παρά μια τεράστια σατραπεία, η οποία ωστόσο είχε αρχίσει να σπάει σε πλήθος μικρότερες.
Τότε λοιπόν προέκυψε ένας ακήρυκτος εσωτερικός πόλεμος ανάμεσα στο ναζιστικό κόμμα και στα Ες Ες του Χίμλερ, ενός ρομαντικού και βαμμένου ρατσιστή, μυστικιστή γραφειοκράτη που ανέπτυξε τα Ες Ες σε τέτοιο βαθμό ώστε δεν άργησαν να έλθουν σε σύγκρουση μαζί τους όχι μόνο τα κομματικά στελέχη, αλλά και τα στελέχη της Βέρμαχτ. Ανάμεσα στον απόλυτο συγκεντρωτισμό των Ες Ες, όπου παρετηρείτο ο μεγαλύτερος αριθμός ψυχοπαθών που καταγράφηκε ποτέ σε οργανωμένα συστήματα εξουσίας, και στο «αποκεντρωμένο χάος του κόμματος», όπως ευφυώς το αποκαλεί ο Μαζάουερ, η σύγκρουση ήταν αμείλικτη και από το 1942 ως το τέλος του πολέμου είχε αποκτήσει τεράστιες διαστάσεις.
Ο Μαζάουερ με παραστατικότητα αλλά και διεισδυτικότητα αναλύει τις συνέπειές της στους βασικούς τομείς της παραγωγής και της οικονομίας γενικότερα: στα τρόφιμα, στις πρώτες ύλες, στα αποθέματα χρυσού, στους φυσικούς πόρους και στην εργασία, η οποία εξέπεσε στα δουλοκτητικά επίπεδα της προϊστορίας. Ο Μαζάουερ αφιερώνει, όπως θα ανέμενε κανείς, και δύο εκτενή κεφάλαια στο ζήτημα του Ολοκαυτώματος και  της εξόντωσης των εβραίων, όπως και στο ζήτημα της συνεργασίας με τον κατακτητή.
Τη ναζιστική θεομηνία και τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο η Ευρώπη τον πληρώνει ακόμη και σήμερα. Τώρα που οι μνήμες της εποχής δεν είναι πλέον έντονες έρχονται οι ιστορικοί να μας θυμίσουν ότι τα εγκλήματα μιας εποχής πληρώνονται σε μεγάλο βάθος χρόνου και οι συνέπειές τους είναι πολύ βαρύτερες από όσο υποπτευόμαστε.
Η προώθηση ενός μοντέλου ευρωπαϊκής ενοποίησης που εξορισμού να είναι το αντίθετο του ναζιστικού «οράματος» μιας Ευρώπης κυρίων και δούλων συναντά τεράστιες δυσκολίες, ενώ τα φαινόμενα του ρατσισμού και της ξενοφοβίας αναζωπυρώνονται και κάποτε πολλαπλασιάζονται ανησυχητικά σε περιοχές ακριβώς που υπέστησαν τα πάνδεινα από τον ναζισμό ( με κατ΄ εξοχήν παράδειγμα την πρώην Γιουγκοσλαβία)…