ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ ΓΕΝΟΣ: ΣΥΜΠΟΡΕΥΣΗ Ή ΠΑΡΕΝΘΕΣΗ; (ΚΟΖΑΝΗ)

Τον τελευταίο καιροί ακούονται διάφορες φωνές, είτε από Χριστιανούς καλοπροαίρετους είτε από πολεμίους της Εκκλησίας, που ισχυρίζονται ότι η συμπόρευση της Εκκλησίας και του Γένους κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας ήταν μια παρένθεση, η οποία πρέπει να κλείσει. Νομίζουν αυτοί οι άνθρωποι ότι η αγωνία και οι αγώνες της Ορθοδόξου Εκκλησίας για την ελευθερία της πατρίδος και την επιβίωση του Ελληνισμού ήταν κάτι που προέκυψε κατ’ ανάγκην λόγω Οθωμανικού ζυγού και δεν συνδέεται με την πνευματική παράδοση της Εκκλησίας μας. Η ιστορία όμως τους διαψεύδει. Η Ορθόδοξη Εκκλησία, οι Πατριάρχες, οι Επίσκοποι, οι Άγιοι, οι εκκλησιαστικοί συγγραφείς, χωρίς ποτέ να λησμονούν την οικουμενικότητα της Ορθοδοξίας και το πανανθρώπινο μήνυμα του Χριστού, έκαναν ό,τι μπορούσαν για την ελευθερία και την προκοπή του Γένους μας.

Θυμίζω ορισμένα χαρακτηριστικά παραδείγματα από τη συμπόρευση Εκκλησίας και Γένους πολύ πριν από την περίοδο της Τουρκοκρατίας:

Περί το 400 μ.Χ. ο Επίσκοπος Πτολεμαΐδος (στη Βόρειο Αφρική) Συνέσιος αναλαμβάνει την άμυνα της πόλεως κατά την εισβολέων και δηλώνει ότι θα πολεμήσει ως Λάκων, μιμούμενος τους αρχαίους Σπαρτιάτες και τον Λεωνίδα.

Το 626, όταν απουσίαζε ο αυτοκράτωρ Ηράκλειος για να διώξει τους Πέρσες από τους Αγίους Τόπους, την άμυνα της Κωνσταντινουπόλεως κατά των Αβάρων αναλαμβάνει ο Πατριάρχης Σέργιος. Οι Ρωμηοί πρόγονοί μας απέδωσαν και ορθώς τη σωτηρία της Πόλης σε παρέμβαση της Παναγίας και έκτοτε το περίφημο κοντάκιο «Τη Υπερμάχω» καθίσταται ο πρώτος Εθνικός Ύμνος του Ελληνορθοδόξου Γένους.

Το 960 ο Άγιος Αθανάσιος ο Αθωνίτης μεταβαίνει στην Κρήτη και επί μήνες προσεύχεται υπέρ της νίκης του στρατηγού Νικηφόρου Φωκά, ο οποίος τελικά εξεδίωξε τους Άραβες από την ελληνική Μεγαλόνησο. Στη συνέχεια ο Νικηφόρος στέφεται αυτοκράτωρ και βοηθεί τον πνευματικό του πατέρα δίδοντας ηθική και οικονομική βοήθεια στον Αθανάσιο για να ιδρυθεί το πρώτο οργανωμένο μοναστήρι του Αγίου Όρους, η Μεγίστη Λαύρα (963 μ.Χ.).

Το 1185, όταν οι Νορμανδοί πολιορκούν και καταλαμβάνουν τη Θεσσαλονίκη, ο Αρχιεπίσκοπος Ευστάθιος, λόγιος και υπομνηματιστής του Ομήρου, εμψυχώνει τους αγωνιζομένους στα τείχη και επαινεί τα παιδιά του Κατηχητικού, τους «παίδας Μυροβλήτου», που προφανώς εκείνος έστειλε να βοηθήσουν την άμυνα της πατρίδας. Ο ίδιος κατέγραψε και το Χρονικό της αλώσεως αυτής.

Γύρω στο 1200 ο Άγιος Νεόφυτος ο Έγκλειστος, ο οποίοα ασκήτευε σε ένα βράχο κοντά στην Πάφο της Κύπρου, έγραψε μια επιστολή με πατριωτικό και ιστορικό περιεχόμενο και με τίτλο «Περί των κατά χώραν Κύπρον σκαιών». Η επιστολή περιλαμβάνεται στον Ε’ τόμο των Απάντων του Αγίου, που κυκλοφορήθηκαν προσφάτως από την Μονή του Αγίου Νεοφύτου Πάφου, και αποτελεί μία σαφή παρότρυνση προς τους Ορθοδόξους Έλληνες του νησιού να παραμείνουν πιστοί στην Ρωμανία (Βυζάντιο) και να αγωνισθούν για να απελευθερωθούν από τους διαφόρους εισβολείς. Χρησιμοποιεί μάλιστα σκληρά λόγια για τους εκ δυσμών και εξ ανατολών επιδρομείς αποκαλώντας τους «κύνας και λύκους».

Τον 14^ο αιώνα ο Θεσσαλονικεύς μέγας θεολόγος και άγιος της Εκκλησίας μας Νικόλαος Καβάσιλας γράφει επαινετικό «Προσφώνημα προς τον ένδοξον του Χριστού Μεγαλομάρτυρα Δημήτριον τον Μυροβλήτην». Εκεί υμνεί τον Άγιο Δημήτριο διότι χάρισε νίκες στον Ελληνισμό προστατεύοντας τη Θεσσαλονίκη από ποικίλους επιδρομείς: «Δημήτριος ήν εξ ανθρώπων, ού μόνον βαρβάροις φόβον ενθείς, και ταις εκείθεν νίκας την Ελλάδα κοσμήσας».

Ο αείμνηστος Βρετανός Βυζαντινολόγος Σερ Στήβεν Ράνσιμαν στο σπουδαίο έργο του «Η Άλωση της Κωνσταντινουπόλεως» επισημαίνει ότι το 1453 έναν από τους δέκα πύργους στα τείχη της Πόλης τον κρατούσαν ηρωικά Έλληνες Ορθόδοξοι μοναχοί που έχυσαν το αίμα τους υπέρ Πίστεως και Πατρίδος.

Δεν είναι, λοιπόν, παρένθεση, αλλά μακρά και συνεχής εμμονή στην παράδοση της Ελληνορθοδοξίας η συμπόρευση Εκκλησίας και Γένους. Μία παράδοση που μας διδάσκει να δεχόμαστε τον υγιή πατριωτισμό και να αποφεύγουμε τα δύο άκρα: από τη μία πλευρά τον εθνοφυλετισμό και τον ρατσισμό και από την άλλη τον εθνομηδενισμό και τον άπατρι διεθνισμό. Οι ομιλούντες περί παρενθέσεως καλό θα ήταν να μελετήσουν καλύτερα την εκκλησιαστική και εθνική ιστορία μας.   

Κ. ΧΟΛΕΒΑΣ